Phác đồ điều trị trào ngược dạ dày - thực quản được đưa ra dựa trên mức độ nặng nhẹ của bệnh và đáp ứng của cơ thể với liệu pháp ban đầu.
- Triệu chứng nhẹ đến trung bình: Thay đổi lối sống kết hợp liệu pháp ức chế bơm proton (PPI)
- Triệu chứng nặng: kháng trị hoặc không dung nạp thuốc: Can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật.
A. Thay đổi lối sống
1. Giảm cân nếu thừa cân/béo phì
Giảm cân giúp cải thiện pH thực quản và triệu chứng trào ngược ở bệnh nhân thừa cân/béo phì
Cơ chế: Giảm áp lực lên bụng → giảm trào ngược.
Khuyến nghị thực hành:
- Mục tiêu BMI ở ngưỡng bình thường (18.5–25).
- Giảm mỡ bụng đặc biệt quan trọng, liên quan với nguy cơ GERD
2. Kê cao đầu giường khi ngủ
Nâng cao đầu giường hoặc nằm tư thế bên trái làm giảm thời gian pH thực quản <4 (giảm trào ngược ban đêm).
Cách làm:
- Kê đầu giường cao 15–20 cm hoặc dùng bệ kê chân giường (không chèn gối nhiều vì không hiệu quả).
- Nằm nghiêng trái cũng giúp giảm trào ngược ở ngủ.
3. Ăn nhỏ, chia bữa và không ăn sát giờ ngủ
Ăn quá no có thể làm đầy dạ dày → tăng áp lực → trào ngược. Một số guideline lâm sàng khuyến nghị ăn nhỏ hơn, chia nhiều bữa để giảm triệu chứng.
B. Thói quen nên duy trì:
- Không ăn trong vòng ~3 giờ trước khi ngủ.
- Ăn chậm, nhai kỹ để giảm gánh nặng dạ dày.
4. Tập thể dục đều đặn, hợp lý
Tập thể dục vừa đến mạnh ít nhất 30 phút/ngày giúp giảm nguy cơ phát triển triệu chứng GERD.
Hoạt động nhẹ - vừa thường xuyên giúp cải thiện triệu chứng tổng thể hơn tập nặng ngay sau ăn.
Lưu ý: Tránh hoạt động nặng ngay sau ăn (như gập người, nâng tạ tức thì), vì có thể làm tăng trào ngược.
5. Ngừng hút thuốc
Mặc dù chưa chứng minh rõ rệt cải thiện trực tiếp pH thực quản, hút thuốc được cho là làm giảm chức năng cơ vòng thực quản dưới (LES) và tăng nguy cơ biến chứng.
Ngừng hút thuốc là khuyến nghị sức khỏe tổng thể và có thể gián tiếp giúp quản lý GERD.
6. Tránh các yếu tố kích hoạt cá nhân
Hiện tại bằng chứng lâm sàng còn hạn chế để khẳng định một loại thức ăn cụ thể gây ra trào ngược ở tất cả bệnh nhân; tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ giữa triệu chứng với các thực phẩm sau ở một số người:
- Thức ăn nhiều chất béo, đồ uống có gas, caffein, chocolate, đồ cay — có cơ chế làm giảm áp lực LES và dễ gây trào ngược.
Top các hành vi ăn uống liên quan:
- Ăn đêm hoặc ăn sát giờ ngủ – liên quan với tăng nguy cơ GERD trong một số nghiên cứu dịch tễ.
Khuyến nghị thực hành (cá thể hóa):
- Theo dõi triệu chứng và ghi nhật ký thực phẩm để xem thứ gì gây trào ngược với bản thân.
- Hạn chế đồ kích ứng nếu có triệu chứng rõ ràng sau khi ăn.
7. Giảm uống rượu bia và caffein (có cân nhắc)
Nhiều guideline khuyến cáo điều chỉnh rượu và caffein nếu chúng kích hoạt triệu chứng ở cá nhân bệnh nhân.
8. Hạn chế stress & cải thiện giấc ngủ
Mặc dù bằng chứng trực tiếp chưa mạnh, hoạt động giảm căng thẳng (thở sâu, thiền, giấc ngủ đầy đủ) thường được khuyến nghị phối hợp để giảm cảm giác khó chịu, cải thiện chất lượng sống và các triệu chứng tiêu hóa.
9. Ghi nhận theo dõi cá nhân
Do GERD có biểu hiện và yếu tố khởi phát khác nhau ở mỗi người, nên theo dõi triệu chứng (ví dụ: sử dụng GERD-Q hay nhật ký triệu chứng) để điều chỉnh lối sống phù hợp.
